443
Interview met Zorjan Kis

Interview met Zorjan Kis

Interview met Zorjan Kis

Avraham Osipov-Gipsh

Vertaling: Lennard van Uffelen

- Dag, Zorjan. U bent projectcoördinator van de mensenrechtenorganisatie Freedom House Ukraine en LHBT-activist. Volgende week komt u met uw collega’s naar Nederland. Waarom gaat u naar Nederland?

- Wij gaan om te vertellen hoe belangrijk het associatieverdrag met de EU voor Oekraïne is, hoe belangrijk het is voor de rechten van LHBT-gemeenschap. We zullen vertellen, dat alle vooruitgang op het gebied van LHBT-rechten – want die is er – bereikt is doordat Oekraïne verplichtingen tegenover de EU is aangegaan. Deze zijn niet alleen van belang voor de EU, maar ook voor Oekraïne als samenleving, en in het bijzonder voor de Oekraïense LHBT-gemeenschap. Eén van mijn taken is de mythe bestrijden dat Oekraïne beheerst wordt door extreemrechtse ideeën. Dat is niet zo. Natuurlijk heeft de onrust ertoe geleid dat er rechts-radicale groepen actief zijn geworden, maar zij vormen een minderheid in Oekraïne. Zij willen hun agenda opleggen met behulp van geweld. Dat is natuurlijk kwalijk en hun steun bedraagt dan ook niet meer dan vijf procent van de bevolking.

- Wie zijn deze groepen? Deelnemers aan de oorlog in het oosten?

- Ja. Ten eerste heb je de zeer bekende rechtse partij “Svoboda” (Vrijheid). Maar waar onterecht weinig aandacht voor is, is het Azov-regiment. Dat is de sterkste, rechts-radicale kracht, die politieke vleugels gekregen heeft in de vorm van een burgerafdeling. Het is onbekend waar zij hun grote kapitaal vandaan halen. Maar die mensen vertegenwoordigen de Oekraïense samenleving niet. Ik ben nog steeds erg verbaasd dat veel mensen in Nederland denken dat het gaat om toetreding van Oekraïne tot de EU. Het is heel belangrijk om te zegge dat dat niet het geval is. Wat dat betreft ben ik het eens met Jean-Claude Juncker, die gezegd heeft dat Oekraïne de komende twintig jaar geen lid van EU zal worden. Volgens mij is dat ook helemaal geen doel op zich.

- Maar zou u dan niet willen dat Oekraïne lid zou worden van de EU?

- Je moet realistisch zijn met je verwachtingen! Voor zover ik weet is het referendum consulterend. Dat betekent dat de regering ook een andere beslissing kan nemen en ik hoop dat die positief zal zijn. Een nee-stem zou niet alleen voor Oekraïne een probleem zijn, maar ook voor de EU. Het zou de huidige crisis en de onvrede binnen de EU alleen maar versterken. Als de overeenkomst verworpen wordt, vrees ik dat er in Oekraïne met vernieuwde kracht protesten zullen uitbreken, en dat Rusland ons met vernieuwde kracht binnen haar invloedssfeer zal proberen te brengen. We hebben tot nu toe nog geen “derde weg” gekend: het is een keuze tussen Rusland of Europa. En wat betreft de LHBT-situatie is het belangrijk dat Rusland een land is waar homofobie tot het overheidsbeleid behoort.

- U refereerde aan Rusland. De pogingen van Rusland om Oekraïne in haar invloedssfeer te brengen hebben tot de Maidanprotesten geleid. Zou u zeggen dat de LHBT-situatie na Maidan beter of slechter is geworden?

- Ik denk dat die veel beter is geworden. In niet alleen wat betreft de wettelijke perspectieven of het aannemen van een verbetering op het arbeidsrecht, (Op 12 november heeft het Oekraïne parlement een wet aangenomen die alle discriminatie op de werkvloer verbiedt, inclusief discriminatie op geslacht of geaardheid.) omdat het juridische effect daarvan er nu nog niet is. Er zijn nog geen rechtszaken over gevoerd. Er worden nog net zoals vroeger mensen omslagen vanwege hun geaardheid. Maar er heeft een grote omslag plaatsgevonden in het maatschappelijk debat en in het bewustzijn. We kunnen nu gewoon vrijer ademhalen. Mijn partner en ik zijn nu bijvoorbeeld een trustmaatschappij begonnen bij ons thuis. Mijn buurvrouw kwam langs om me te vertellen dat ze onze activiteit volgt op Facebook en ons respecteert om ons standpunt. Ik kreeg tranen in mijn ogen, omdat die vrouw al met pensioen is en opgegroeid is in de Sovjetunie. Er is dus iets veranderd  in haar perceptie. In de Sovjetunie was zo’n bewustzijn niet mogelijk, en voor Maidan ook niet.

- Maar de laatste tijd klinken er in Oekraïne veel stemmen dat de hervormingen vooral doorgevoerd worden door burgerlijke activisten, met name het RPR (Reanimatiepakket van hervormingen), en dat de overheid te weinig doet in die sfeer. Is dat ook zo in de sfeer van de LHBT-rechten?

- Ja, de situatie is nog ernstiger. Bij de overheid zijn er gewoonweg geen mensen die genoeg kennis hebben over het vraagstuk van LHBT-rechten, die daar vrijheid over zouden kunnen spreken. Er is een aantal afgevaardigden, die vrijuit over LHBT-rechten spreken. Dat is al vooruitgang. Een paar jaar geleden waren die er niet eens. Tot op de dag van vandaag wordt dat beschouwd als politieke zelfmoord. Ik denk dat we alles wat we in het actieplan voor de “Groeistrategie” geschreven hebben zelf zullen moeten doen.


- Hoeveel LHBT-organisaties zijn er in Oekraïne actief? Wat is hun activiteit?

- Op papier zijn er meer dan veertig organisaties, maar de meerderheid daarvan zijn geesten, ze functioneren niet. Er zijn niet meer dan tien organisaties actief. Er is “Gayforum Oekraïne”, de grootste organisatie qua ledenaantal, hoewel daar eigenlijk maar één persoon aan het werk is, één van de oprichters, Svjatoslav Sjeremet. Hij doet alles voor niets. Dat is zijn roeping: hij houdt zich bezig met de pers, media en lobbywerk. Andere organisaties zijn “Fulcrum”, “Gay Alliance Oekraïne” en “Insight”. Fulcrum houdt zich bezig met het project Friendly Doctor. Dat bestaat uit dokterspraktijken in een aantal steden in Oekraïne, waar vertegenwoordigers van de LHTB-gemeenschap volledig gratis op consult kunnen en testen laten afnemen op HIV, syfilis of andere SOA’s. Dat is erg belangrijk,  omdat er in Oekraïne praktisch geen vertrouwen is in de medische praktijk.

De staatsgezondheidszorg staat op zo’n laag niveau, dat het voor mij persoonlijk een vernedering zou zijn om naar een staatspolykliniek te gaan en die smeergeld aan te bieden. Dan heb je nog Fulcrum en Gay Alliance Oekraïne. Die verspreiden gratis voorbehoedsmiddelen en informatie over veilige seks en over mensenrechten. Een van de oudste organisaties “Onze wereld” houdt zich ook bezig met mensenrechten. Van de regionale organisaties is “Liga Nikolajev” het meest actief. Die werkt al heel lang samen met COC-Nederland. Een vertegenwoordiger van de Liga gaat volgende week met mij mee naar Nederland.

- Onlangs is er een artikel uitgekomen die de LHBT-situatie beschreef op pessimistische toon. In Kiëv waren er vier gay-clubs en nu nog maar twee. Er is meer beveiliging actief. Speelt dit volgens u alleen aan de oppervlakte en is eigenlijk alles beter geworden? Zullen we later verbaasd opkijken van de positieve resultaten, of hoe zit dat?

- Ik denk van wel. Aan de oppervlakte zie je geweld en extreemrechtse groeperingen. Er is feitelijk nu meer geweld tegen LHBT-personen. Er zijn zelfs een paar mensen vermoord. Op de Pride-parade van vorig heeft een aanval plaatsgevonden. Maar die aanval heeft veel veranderd in het collectieve bewustzijn: mensen begrijpen nu dat het waanzin is om een vreedzame demonstratie in het centrum van de hoofdstad aan te vallen, als er zoveel geweld is in het oosten van het land. Ik vertel dit verhaal altijd: op de Pride-parade is een agent gewond geraakt. Hij heeft veel bloed verloren. Ik heb toen via Facebook tweeduizend euro opgehaald voor zijn behandeling. Dat is een grote som geld als je beseft dat alles wat we hebben nu naar het oosten gaat.

De mensen die gedoneerd hebben kwamen niet allemaal uit de LHBT-gemeenschap, maar uit heel Oekraïne. Zij hebben zich uitgesproken tegen geweld en tegen gedachteloze haat. Hoe de nieuwe krachtenbalans is zien we op de Pride-parade van dit jaar, want die zal in alle openheid in het centrum van Kiëv gehouden worden. De veiligheid zal afhangen van de hoeveelheid deelnemers en toeschouwers. De afgelopen jaren hebben we helemaal geen hulp gehad, alleen een escorte van politiebusjes. Dit jaar moet alles anders gaan.

- De Amerikaanse journaliste Masha Gessen heeft in een commentaar op de vorige Pride-parade gezegd dat het raam voor hervormingen (vooral wat betreft LHBT) erg klein is. Het is nu of nooit. Het lijkt erop dat er afgelopen jaar veel meer had kunnen gebeuren. Is dat zo of niet? En wat gaat u  de komende tijd verbeteren, afgezien van het associatieverdrag?

- Ja, er had veel meer gedaan kunnen worden. niet alleen wat betreft LHBT. Ik moet zeggen dat het systeem niet veranderd is. De politici zijn veranderd en de retoriek is veranderd. Maar we zitten nog steeds met hetzelfde oude en corrupte systeem, naar Sovjetmodel. Net als in de Sovjettijd wordt alles bepaald door de partijlijn, en niet door wat er in de grondwet staat. Er is geen werkelijke deling van de macht. Maar afgezien van dat alles denk ik dat er heel wat gedaan is. We hebben de oude situatie namelijk doorbroken met de verbetering in het arbeidsrecht. Er is nu geen weg terug meer. Voor de Oekraïense LHBT-gemeenschap is het nu tijd om het subject te worden van de politiek, en op te houden om alleen maar het object te zijn. Eén van onze doelen is om ervoor te zorgen dat een paar van de leiders van de LHBT-gemeenschap afgevaardigden worden in het volgende parlement. Dat is erg belangrijk; de LHBT-gemeenschap moet deel van de samenleving worden.

- Bent u niet bang, dat Poetin de LHBT-situatie zal ondermijnen?

- Helaas wel. Hij heeft veel invloed, in het bijzonder op de LHBT-situatie. De Oekraïense orthodoxe kerk is hierin de sterkste speler. Ik denk dat Poetin het LHBT-thema zal gebruiken om de Oekraïense macht te ondermijnen. Maar we moeten ophouden te kijken naar Poetin en naar Rusland. Het heeft geen zin meer om rekening te houden met wat hij gaat doen. Je moet er eigenlijk altijd vanuit gaan dat hij zich op de slechtst mogelijke manier zal gedragen. Ik ben persoonlijk niet bang. Ik ga doen wat ik nodig acht en wat en ik kijk niet naar Rusland. 

 

Follow us
on social media